De tuin van Monet aan de Seine in Giverny of de Disneyficatie van de kunst

In deze en de drie komende blogs doe ik verslag van een reis door Frankrijk en Spanje. Het zal gaan over de geboorteplaatsen en bijbehorende musea van de filmer Buñuel en de schilder Dali en hoe het New Yorkse Metropolitain museum (de dependance The Cloisters) er met een uniek monument uit de Christelijk-Moorse tijd in Spanje vandoor ging. Maar nu eerst (post) Romantiek en impressionisme aan de SeineSpanje mei 2013_1748.

In Bougival aan de Seine kun je op zondag het huis bezoeken waar de Russische schrijver Toergenjev de laatste jaren van zijn leven heeft doorgebracht, voordat hij er in 1883 stierf. Het huis staat in de tuin van zijn vriendin Pauline Viardot, de operazangeres die getrouwd Spanje mei 2013_1745was met de Franse Don Quijotevertaler. Het was dus een mariage à trois. Het huis van de schrijver ziet er uit als een Russische Datcha met veranda’s op de parterre en de eerste verdieping. Het bevat een museum dat is ingericht door de Rus Alexander Zviguilsky (nog altijd de directeur) die het huis en dit stuk van het park in 1983 uit de klauwen van een projectontwikkelaar heeft gered en sedertdien uit de klauwen van speculanten heeft weten te houden. Je kunt er komen via een paadje dat rond de flats van de projectontwikkelaar loopt en dat uitkomt in een verwilderde tuin waar je eerst stuit op de bouwval van de villa van de Viardots gelegen in een tuin vol treurwilgen. ‘Musée’ staat Spanje mei 2013_1753er op een scheefgezakt bord bij het hek dat door de week het pad afsluit. Het museum bevat de kamer met het sterfbed, de muziekkamer en de werkkamer en veel vitrines met documenten. Toergenjev maakte grote indruk in het Parijs van Flaubert. Hij is onvergetelijk geportretteerd in het dagboek van de Goncourts. Die noteren, als hij 28 februari 1863 zijn eerste verschijning maakt bij de Magny diners: ‘Deze charmante kolos, deze zachtaardige reus met witte haren … Hij ziet er uit als een druïde of een oude monnik …Er is een hemel in zijn blauwe ogen…Hij spreekt het Frans met een zangerig Russisch accent alsof een kindToergenjev een liedje zingt.’

De Seine ligt wat lager. Aan de oever loopt een pad langs de villa’s die er nog staan. Bij één is een bord aangebracht dat gedenkt dat Bizet er kort heeft gewoond en er is gestorven. Er staat niet bij dat het de Carmen was die hij er componeerde en dat hij er in 1857 na een zwempartij in de rivier de longontsteking opliep die hem kort daarna het leven zou benemen.

Spanje mei 2013_1758Er is op deze plaatsen, behalve de oppas in het Toergenjev museum die ons smeekt toe te treden tot de kleine maar internationale kring van vrienden van het museum, niemand te bekennen. Het is een lieu de memoire van het post-romantische leven van een grote Russische schrijver, aan een romantisch hoekje van de Seine, waar een al even post-romantische Franse componist overleed. Post-romantische: naar de vorm romantisch, maar naar de inhoud realistisch en Spanje mei 2013_1759cynisch.

Dat is verderop aan de Seine in de richting van de kust in het plaatsje Giverny wel andere koek. Daar staan ook op deze zondag in de stille meimaand al rijen internationale toeristen (waaronder naast Japanners, nu ook vaak Russen en binnenkort Chinezen), om de tuin te bezoeken waar Monet zijn Nymphea’s (de grote schilderijen van de waterlelie vijvers, te bezichtigen in het Muséé d’Orangerie in Parijs) heeft geschilderd. Giverny is geen stille lieu de memoire maar een Place of Interest, a place to be en niet a place to remember. Wij zijn hier getuige van de Disneyficatie van de kunst. De toeristen komen hier om zich zelf te fotograferen in het natuurdecor dat de meester heeft gebouwd om het af te beelden in zijn schilderijen. Aan de vijver zitten Japanners onder een Japanse kers in bloei een JapanseSpanje mei 2013_1761 prent te spelen waar het hele huis van Monet mee vol hangt. Rond de vijver waar in de zomers de waterlelies uit de schilderijen zullen gaan bloeien (dan zul je wel een time slot moeten reserveren om nog binnen te kunnen komen), staat iedereen elkaar voor de bomen, bloemen en struiken te fotograferen. Disneyficatie houdt in dat je je afbeeldt naast een beroemdheid of daarvan afgeleide objecten. Zoals de toeristen in Disneyland zich  afbeelden naast de Sneeuwwitje of de Mickey Mouse die daar rondlopen. Het voordeel van de tuin is dat je jezelf bij het vervangende beroemde object kunt fotograferen. Tot op heden wordt het maken van een foto van jezelf of een groepsfoto bij het beroemde schilderij nog niet getolereerd. Je mag wel steeds vaker een foto maken van het schilderij, niet jezelf voor of bij het schilderij. Ik denk echter dat het niet zo lang meer zal duren of de Japanse groepsfoto voor de Nachtwacht zal worden toegelaten. Dit lijkt mij het onvermijdelijke gevolg van de gewenste ontsluiting van kunstschatten voor het grote publiek. De tijd dat je door een deur of een hek met een scheef hangend bordje ‘museum’ een ruimte van de gestorven tijd binnenkomt, is definitief voorbij. Het nieuwe museum is een decor bij het NU. De ingang van het museum is een glazen hal vergelijkbaar met een station of een luchthaven: het is een vertrekhal. In de expositiezalen is meestal al aangename muziek te horen, en de Spanje mei 2013_1765muren worden ook vaker in rustgevende kleuren geschilderd. Het is een shopping mall  van beroemde plaatjes.  Fotograferen van zal daarom gevolgd worden door met of voor. De definitieve Disneyficatie van Rembrandt en Van Gogh kan niet lang meer uitblijven.

 Geraadpleegde Literatuur

 Rudy Kousbroek, ‘De sterfkamer van Toergenjev’, Het raadsel der Herkenning, fotosynthese 3, Amsterdam/Antwerpen: Uitgeverij Augustus, p. 86.

 Edmond et Jules Goncourt, Journal: Mémoires de la vie litteraire 1861-1865 I, Parijs: Robert Laffont 1989, p. 941.

 Naschrift augustus 2013

Ik schreef hierboven dat tot op heden het maken van een foto voor een beroemd schilderij door musea niet werd getolereerd. Deze grens is in Amsterdam deze zomer in het Rijksmuseum ruimschoots overschreden. Ik citeer hierna twee foto’s van  Maarten Kools die 10 augustus in Vrij Nederland stonden. De Disneyficatie is daarmee ook in musea een feit.

Dysnificatie0001

Dysnificatie0002

Dit bericht is geplaatst in Essays. Bookmark de permalink.