Lebohang Kganye in FOAM

Het werk van Lebohang Kganye (Johannesburg 1990) is tot 21 mei te zien in FOAM, omdat zij in 2022 de Paul Huf Award won, de meest recente prijs in de indrukwekkende reeks die ze al eerder ontving.

Kganye vertelt met haar foto installaties een Zuid-Afrikaanse en een persoonlijke geschiedenis. Dat haar persoonlijke geschiedenis een belangrijke rol speelt in haar fotowerk blijkt uit de titel van de tentoonstelling: ‘Haufi nyana?’ dat in het Zuidafrikaanse dialect dat haar moederstaal is (Sesotho) betekent ‘Te dichtbij?’. M.a.w. komt zij met haar werk te dichtbij? Ik denk het niet, want ze vervreemdt de afbeeldingen van haar eigen geschiedenis voortdurend in een waas van herinneringen en voorstellingsvormen die ons confronteren met het verglijden van de tijd.

Zij is niet als fotograaf begonnen, maar is vanuit haar taal- en literatuurstudie tot de fotografie gekomen, bij uitstek een herinneringsinstrument. Zo begon zij op een zeker moment foto’s van haar eigen leven te maken en dat van het gezin waar ze uit kwam: haar zuster, moeder en grootmoeder. Ze deed al meteen iets geks met die foto’s. Ze verdubbelt ze: zij fotografeert zichzelf of haar zuster maar laat die momentopname versmelten met een eerder (of later) beeld van hen of met dat van hun moeder of grootmoeder uit hun jeugd. Een momentopname is stilgezette tijd. Dat versterkt ze met die verdubbeling.

Dan gaat ze foto’s uitknippen en opplakken op met een figuurzaag gemaakte houtmodellen die ze arrangeert in de ruimte tot diorama’s. Deze cut out’s worden dan stilgezette levens in driedimensionale ruimtes. Dit zijn ook weer herinneringsbeelden van bijvoorbeeld het leven van haar grootvader. Het was een boerenleven, de familie leefde ten zuiden van Johannesburg aan de rand van een daar gelegen mijnstadje in een zwarte gemeenschap.

Die familie panoramaatjes kunnen dan weer het decor worden waarin ze zelf een performance kan op voeren in de race tegen de klok. Of is de klok op de achtergrond jaren geleden stil blijven sataan?

Haar meest recente herinneringsonderzoek (2022) bestaat in het opblazen van foto’s uit familie-albums. Ze brengt het fotografische beeld over op katoen (‘cotton-twill’: ‘keperkatoen’) dat vervolgens in stukjes als een collage met zijden draden op boekbinders linnen (haar literatuurstudie keert terug!) wordt gestikt. Ze gebruikt daarvoor dus het materiaal van de plantages in Zuid-Afrika en eeuwenoude boekbindersmaterialen. (Patchwork TC Twill, organzanza, calico, buckram and batting).  

Ze is op een zeker moment de cut outs tot leven gaan brengen in een film die niet toevallig heet ‘Shadows of Re-memory’. Dit gaat over het leven rond het station van haar geboortedorp. De mijnwerkers moesten met de trein naar hun werk. Het hele leven speelt zich af rond dat station. Ze brengt het wachten in beeld bij het voortikken van de klok die de aankomsttijd van de trein aangeeft, maar ook het herinneringsbeeld vormgeeft. De trein is ook de verbindingsader met de blanke apartheidswereld van werkgevers en eigenaars.

Behalve dat zij met al deze manipulaties een indringend beeld van haar en het leven in zwart Afrika schetst, laat zij ook de verbinding tussen stilstaand, bewegend, plat, ruimtelijk en in de tijd verstrijkend beeld zien (dus twee, drie en vierdimensionaal).

Deze multimediale tijdsmachine runt ze inmiddels met een productieteam van vier tot vijf mensen.

Het bezoek aan de tentoonstelling kan gecombineerd worden met dat aan de tentoonstelling van De Zuid-Afrikaanse fotograaf Ernest Cole (laatste afbeelding). Deze geeft een indringend verslag van de apartheidssamenleving die in Kgyanye’s werk de stille aanwezige is.

Interview met de Kganye: https://www.foam.org/nl/events/lebohang-kganye

Dit bericht is geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink.